Từ Điển Crypto — Thuật Ngữ Tiền Mã Hóa Tiếng Việt

Việc phân phát token miễn phí cho cộng đồng, thường để quảng bá dự án mới. Tại Việt Nam, nhiều nhóm Telegram và Facebook chia sẻ thông tin airdrop. Lưu ý: nhiều airdrop lừa đảo yêu cầu gửi tiền trước — airdrop thật không bao giờ yêu cầu bạn trả phí.

Tất cả các loại tiền mã hóa ngoài Bitcoin. Ethereum, Solana, Cardano, BNB đều được gọi là altcoin. Altcoin thường có biến động mạnh hơn Bitcoin và tiềm năng lợi nhuận (cũng như rủi ro) cao hơn.

Mức giá cao nhất mọi thời đại của một đồng coin. Ví dụ "BTC đạt ATH mới" nghĩa là Bitcoin vừa phá kỷ lục giá cũ. Ngược lại, ATL (All-Time Low) là mức giá thấp nhất.

Giai đoạn giá giảm kéo dài, thường từ 20% trở lên so với đỉnh. Thị trường gấu crypto thường kéo dài 1-2 năm. Đây là thời điểm nhiều nhà đầu tư dài hạn tích lũy bằng chiến lược DCA.

Mức độ dao động giá của một tài sản. Crypto nổi tiếng với biến động cao — BTC có thể tăng/giảm 10-20% trong một ngày. Biến động cao tạo cơ hội lợi nhuận nhưng cũng tăng rủi ro đáng kể.

Công nghệ sổ cái phân tán, nơi các giao dịch được ghi lại theo thứ tự thời gian trong các "khối" (block) được nối tiếp nhau. Mỗi khối được mã hóa và không thể sửa đổi. Bitcoin, Ethereum và hầu hết các crypto đều chạy trên blockchain.

Giai đoạn giá tăng kéo dài, tâm lý lạc quan chiếm ưu thế. Chu kỳ bull market crypto thường gắn liền với sự kiện halving của Bitcoin (khoảng mỗi 4 năm).

Sàn giao dịch tập trung do một công ty vận hành. Binance, OKX, Bybit là các CEX lớn. Dễ sử dụng, thanh khoản cao, nhưng bạn không giữ private key — sàn giữ hộ tài sản của bạn. "Not your keys, not your coins."

Ví crypto không kết nối internet, như Ledger hoặc Trezor. Đây là cách an toàn nhất để lưu trữ crypto dài hạn vì hacker không thể truy cập từ xa. Nên dùng cho số tiền lớn mà bạn không giao dịch thường xuyên.

Chiến lược mua crypto đều đặn với số tiền cố định, bất kể giá lên hay xuống. Ví dụ: mua 500,000 VND Bitcoin mỗi tuần. Giảm rủi ro "mua đỉnh" và trung bình hóa giá vào. Sử dụng

Hệ thống tài chính hoạt động trên blockchain, không cần ngân hàng hay trung gian. Bao gồm cho vay, đi vay, cung cấp thanh khoản, yield farming. Uniswap, Aave, PancakeSwap là các giao thức DeFi phổ biến.

Sàn giao dịch không có bên trung gian — bạn giao dịch trực tiếp từ ví của mình. Uniswap (Ethereum), PancakeSwap (BSC), Raydium (Solana) là các DEX lớn. Ưu điểm: bạn giữ private key. Nhược điểm: thanh khoản thường thấp hơn CEX.

"Do Your Own Research" — lời nhắc nhở phổ biến trong cộng đồng crypto. Trước khi đầu tư vào bất kỳ dự án nào, hãy tự tìm hiểu về đội ngũ, công nghệ, tokenomics và rủi ro. Không nên đầu tư chỉ vì ai đó "khuyên mua" trên Facebook hay Telegram.

Cơ chế cho phép giao dịch với số tiền lớn hơn vốn thực có. Đòn bẩy 10x nghĩa là bạn dùng 1 triệu VND để mở vị thế 10 triệu VND. Lợi nhuận và thua lỗ đều được nhân lên. 90% trader dùng đòn bẩy cao bị thua lỗ. Sử dụng máy tính giá thanh lý để tính rủi ro.

"Fear of Missing Out" — cảm giác lo lắng khi thấy giá tăng mà mình chưa mua. FOMO thường dẫn đến quyết định đầu tư vội vàng, mua ở giá cao và thua lỗ. Hãy luôn có kế hoạch giao dịch trước và tuân thủ nó.

"Fear, Uncertainty, Doubt" — thông tin tiêu cực, thường bị phóng đại hoặc sai sự thật, nhằm gây hoảng sợ cho nhà đầu tư. Ví dụ: "Việt Nam sắp cấm crypto" là FUD điển hình. Hãy kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thống.

Phí trả cho mạng blockchain để xử lý giao dịch. Trên Ethereum, phí gas có thể rất cao vào giờ cao điểm (có khi $50-100+ cho một giao dịch). Các mạng như BSC, Solana, Polygon có phí gas thấp hơn nhiều (thường dưới $0.01).

Thuật ngữ bắt nguồn từ lỗi chính tả của "HOLD" trên diễn đàn Bitcoin năm 2013. Nghĩa là giữ coin dài hạn bất chấp giá giảm. "Hold On for Dear Life." Chiến lược HODL phù hợp với nhà đầu tư tin vào tiềm năng dài hạn của crypto.

Ví crypto kết nối internet — bao gồm ví trên sàn giao dịch, ví MetaMask, Trust Wallet. Tiện lợi cho giao dịch thường xuyên nhưng kém an toàn hơn ví lạnh. Không nên lưu trữ số tiền lớn trong ví nóng.

"Initial Coin Offering" — dự án mới bán token lần đầu cho công chúng để gây quỹ. Tương tự IPO trong chứng khoán. ICO bùng nổ năm 2017 nhưng nhiều dự án lừa đảo. Ngày nay, IDO (trên DEX) và IEO (trên sàn CEX như Binance Launchpad) phổ biến hơn.

"Know Your Customer" — quy trình xác minh danh tính trên sàn giao dịch. Tại Việt Nam, bạn cần cung cấp CCCD/CMND (Căn cước công dân) và selfie để hoàn tất KYC trên Binance. KYC giúp bảo vệ tài khoản và là yêu cầu pháp lý bắt buộc.

Maker: người đặt lệnh giới hạn (limit order) vào sổ lệnh, tạo thanh khoản. Taker: người đặt lệnh thị trường (market order), lấy thanh khoản. Phí Maker thường thấp hơn phí Taker. Trên Binance: Maker 0.1%, Taker 0.1% (Spot).

Tổng giá trị của một đồng crypto = Giá hiện tại x Tổng cung lưu hành. Bitcoin có market cap lớn nhất (thường trên $1 nghìn tỷ USD). Market cap giúp đánh giá quy mô — coin có market cap nhỏ thường biến động mạnh hơn.

Crypto ra đời từ meme internet hoặc văn hóa cộng đồng. Dogecoin (DOGE), Shiba Inu (SHIB), PEPE là các memecoin nổi tiếng. Đặc điểm: biến động cực mạnh, hầu hết không có giá trị công nghệ thực sự, mang tính đầu cơ cao.

Quá trình sử dụng máy tính để giải các bài toán phức tạp, xác nhận giao dịch trên blockchain và nhận phần thưởng crypto. Bitcoin mining đòi hỏi phần cứng chuyên dụng (ASIC) và tiêu tốn nhiều điện năng. Tại Việt Nam, chi phí điện ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận mining.

"Non-Fungible Token" — token đại diện cho tài sản số duy nhất. Mỗi NFT là duy nhất, không thể hoán đổi 1:1 như crypto thông thường. Ứng dụng: nghệ thuật số, vật phẩm game, bất động sản ảo, vé sự kiện.

"Peer-to-Peer" — giao dịch trực tiếp giữa người mua và người bán, không qua trung gian. Binance P2P là cách phổ biến nhất để người Việt mua crypto bằng VND qua chuyển khoản ngân hàng (Vietcombank, Techcombank, MB Bank...) hoặc ví điện tử (Momo, ZaloPay). Phí P2P trên Binance: 0%.

Mã bí mật cho phép truy cập và sử dụng crypto trong ví của bạn. Ai có private key = có toàn quyền với tài sản. Không bao giờ chia sẻ private key với bất kỳ ai, kể cả "nhân viên hỗ trợ." Binance hoặc bất kỳ sàn nào sẽ không bao giờ hỏi private key của bạn.

Chuỗi 12 hoặc 24 từ tiếng Anh dùng để khôi phục ví crypto. Nếu mất seed phrase, bạn sẽ mất vĩnh viễn quyền truy cập ví. Hãy ghi ra giấy và cất ở nơi an toàn — không lưu trên điện thoại, email hay cloud. Không chụp ảnh seed phrase.

Chênh lệch giữa giá kỳ vọng và giá thực tế khi thực hiện lệnh. Xảy ra khi thanh khoản thấp hoặc khối lượng lệnh quá lớn. Trên DEX, bạn có thể đặt giới hạn slippage (thường 0.5-1%). Trượt giá cao thường gặp ở các altcoin ít thanh khoản.

Chương trình tự động chạy trên blockchain khi các điều kiện được đáp ứng. Ethereum là nền tảng smart contract đầu tiên và lớn nhất. Smart contract là nền tảng của DeFi, NFT và hầu hết các ứng dụng blockchain.

Mua bán crypto tại giá thị trường hiện tại. Không sử dụng đòn bẩy — bạn chỉ mua/bán đúng số tiền bạn có. An toàn hơn Futures vì không có rủi ro bị thanh lý. Phù hợp cho người mới bắt đầu.

Crypto có giá trị neo theo một loại tiền pháp định, thường là USD. USDT (Tether) và USDC là hai stablecoin phổ biến nhất. 1 USDT luôn xấp xỉ bằng 1 USD. Tại Việt Nam, USDT là đồng trung gian phổ biến nhất khi mua crypto qua P2P.

Khóa crypto vào một blockchain để hỗ trợ xác nhận giao dịch và nhận phần thưởng. Tương tự gửi tiết kiệm ngân hàng nhưng với lãi suất cao hơn (và rủi ro cao hơn). Binance Earn cung cấp nhiều sản phẩm staking linh hoạt và cố định.

Khả năng mua/bán một tài sản nhanh chóng mà không ảnh hưởng đáng kể đến giá. Thanh khoản cao = spread hẹp = giá tốt hơn. Binance có thanh khoản cao nhất thế giới. Các coin ít thanh khoản dễ bị thao túng giá bởi "cá mập."

Khi giá chạm ngưỡng nhất định, sàn tự động đóng vị thế Futures của bạn và bạn mất toàn bộ ký quỹ. Đòn bẩy càng cao, giá thanh lý càng gần giá vào lệnh. Sử dụng máy tính giá thanh lý để tính toán trước khi mở vị thế.

Tài sản số được tạo trên một blockchain có sẵn. Ví dụ: UNI là token ERC-20 trên Ethereum. Khác với coin (có blockchain riêng như BTC, ETH), token "sống nhờ" trên blockchain của người khác. Có nhiều loại: utility token, governance token, security token.

Cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ lượng crypto rất lớn. Giao dịch của whale có thể tác động mạnh đến giá thị trường. Bạn có thể theo dõi hoạt động whale qua các công cụ on-chain như Whale Alert. Khi whale bán ra lượng lớn, giá thường giảm mạnh.